دکتر همایون الهی- هرچند تولید نفت در کشورهای خلیج فارس به تدریج از سال ۱۲۸۷ (۱۹۰۸) شروع شد ولی نزدیک به نیم قرن درآمد اصلی حاصل از نفت را کمپانی‌های نفتی متعلق به دولت‌های اروپایی که بر صنایع نفت منطقه حاکمیت مطلق داشتند، تصاحب می‌کردند. آن درآمد محدود نفتی نیز که به کشورهای صادرکننده پرداخت می‌شد، اغلب در حدی بود که در نهایت بتواند هزینه‌های گزاف خانواده‌های سلطنتی و حکام مربوط را تأمین کند و یا برای انجام پروژه‌های پرستیژی نظیر ساختن فرودگاه، بندر و توسعه ارتش هزینه شود توده مردم همچنان از این ثروت بی‌نصیب بودند. این درآمدها هیچگونه تحولی را در زیربنای اقتصادی - اجتماعی این کشورها باعث نگردید. حتی می‌توان گفت وجود نفت عاملی گردید تا راه هرگونه پیشرفت اقتصادی - اجتماعی آن‌ها را نیز سد کند، زیرا ادامه استثمار منابع آن‌ها منوط به «عقب نگه داشتن» کشورهای صاحب نفت بود. تا جایی که گفته شده ملت‌های صاحب نفت «گروگان» منابع نفتی خود هستند. این وضع با تشکیل اوپک ظاهراً تغییرات اساسی کرد.
تشکیل اوپک و تأثیر آن بر قیمت ها
از آنجا که کشف، استخراج (تولید)، حمل و نقل، صادرات، فروش و فرآورد نفت کلاً در دست کمپانی‌های نفتی قرار داشت بدیهی بود که آن‌ها تمام کوشش خود را برای پرداخت بهای کمتری به کشورهای صاحب نفت به کار می‌بردند. تحت شرایط کلی جهان که بعد از جنگ جهانی دوم چه از نظر سیاسی و چه اقتصادی به وجود آمده بود، انتظار برخی تحولات در زمینه سیاست‌های نفتی بی‌اساس نبود. موج استقلال کشورهای تحت سلطه به طور عام و تحولات ناشی از به قدرت رسیدن ناصر در مصر و بخصوص ملی شدن نفت در ایران در دهه ۱۳۳۰ (۱۹۵۰) و کوشش آمریکا برای رخنه در منطقه و داشتن سهمی در منافع نفتی آن، نیاز به این تحولات را بیشتر می‌کرد.
وقتی در بهمن ۱۳۳۸ فوریه (۱۹۵۹)کمپانی‌های نفتی بهای نفت را کاهش دادند، به طوری که به طور متوسط درآمد کشورهای صاحب نفت 10درصد کاهش یافت، برخی کشورهای تولیدکننده نفت به پیشنهاد عربستان در همان سال در قاهره تشکیل جلسه دادند تا این کاهش قیمت را مورد برسی قرار داده، اقدامات مشترکی آغاز کنند. این جلسه زمینه ساز تشکیل اوپک شد. مسایل مورد توجه کشورهای صادر کننده نفت عبارت بود از: 
- شرکت بیشتر کشورهای تولیدکننده در به کارگیری و استفاده از نفت (ملی کردن صنایع نفت).
- سهیم بودن در تعیین قیمت، تولید، صادرات، حمل و نقل
- رسیدن به قیمت مشترک در میان کشورهای تولید کننده 
اما کمپانی‌های نفتی نه تنها به این تقاضاها توجهی نکردند بلکه در مردادماه ۱۳۳۹ (در اوت ۱۹۶۰) یک بار دیگر قیمتهای نفت را کاهش دادند. به دنبال آن برخی کشورهای صادر کننده در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۳۹(14/09/1960) در یک کنفرانس در بغداد جمع آمدند و تشکیل سازمان را برای همه کشورهای تولید کننده نفت درخواست نمودند که بنام او یک شهرت یافت. این سازمانی در دسامبر (دیماه) همان سال تشکیل و مرکز دبیرخانه اوپک در ژنو تعیین شد که در سال ۱۳۴۴ (۱۹۶۵) به وین منتقل گردید. 
بطور کلی تشکیل اوپک در دو زمینه تأثیر گذاشت. در زمینه ملی کردن صنایع نفت و در زمینه بهبود وضع قیمتها. در رابطه با ملی کردن صنایع نفت، باید گفت که به هنگام تشکیل اوپک، کمپانی‌های نفتی به علل مختلف تمایلی به ادامه مالکیت بر صنایع نفت کشورهای نفت خیز نداشتند. برخی دلایل این عدم تمایل عبارت بودند از: 
- گسترش جنبش‌های آزاد ببخش که سرمایه آن‌ها را تهدید می‌کرد.
- مالکیت کمپانی‌های خارجی بر صنایع نفت موجب و وسیله تحریک احساسات ضد غربی در این کشورها می‌گردید.
- این صنایع فرسوده بودند و به تدریج هزینه نگهداری و یا بازسازی آن‌ها بالاتر می‌رفت. 
- کمپانی‌ها بعد از جنگ دوم به توسعه صنایع فرآوری نفت در سایر کشورها، از جمله درغرب همت گماشته بودند.
- از همه مهمتر و با توجه به مسایل فوق از آنجا که دانش فنی، حمل و نقل، بازار فروش و صنایع فرآورده کلاً در اختیار کمپانی‌های نفتی بود، ملی شدن صنایع نفت در کشورهای تولیدکننده که اغلب چیزی نداشت جز چاه‌های تولید نفت خام، به مفهوم استقلال این کشورها و گسستن از سلطه کمپانی‌های نفتی نبود، بنابراین از نظر کمپانی‌های نفتی بسیار مناسب‌تر بود که این به اصطلاح صنایع را ظاهراً در اختیار دولت‌های محلی قرار دهند که هم جنبش‌های آزادی‌بخش را از ابزارهای تبلیغاتی محروم و هم دولت‌های محلی را مسئول حراست از این تأسیسات کنند.