گروه انرژی- قیر یکی از فرآورده‌های جانبی پالایش نفت خام است که به‌عنوان «ته‌مانده‌ برج تقطیر» به‌دست می‌آید و کاربردهای متنوعی در صنایع مختلف دارد. بیش از ۱۰۰ میلیون تن قیر در جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که حدود ۴۰ درصد آن در قاره آسیا مصرف می‌شود. سهم قاره آمریکا و حوزه کارائیب حدود ۳۰ درصد بوده و ۱۸ درصد در کشورهای اروپایی مصرف می‌شود. روسیه و کشورهای حوزه CIS، ۷ درصد مصرف را به خود اختصاص داده و آفریقا و اقیانوسیه در مجموع ۵ درصد کل مصرف جهانی قیر را به خود اختصاص می‌دهند.
حجم صادرات کشورهای تولیدکننده و صادر‌کننده قیر دنیا در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ بالغ بر ۲۵ میلیون تن بوده که معادل ۱۵ میلیارد دلار است و کشورهای کره جنوبی، سنگاپور، جمهوری‌اسلامی ایران، کانادا و اسپانیا به ترتیب بزرگ‌ترین‌ صادرکنندگان قیر دنیا بوده‌اند.
حجم کل واردات قیر دنیا ۲۴ میلیون تن بوده که کشورهای چین، ایالات متحده، هند، فرانسه و اندونزی، جزو بزرگ‌ترین‌ کشورهای واردکننده قیر دنیا هستند. کشورمان با تولید حدود ۵ میلیون تن قیر در سال و صادرات ۵/ ۳ میلیون تن قیر به‌عنوان چهارمین تولیدکننده و سومین صادرکننده بزرگ قیر دنیا همواره از جایگاه ویژه‌ای در بازار جهانی برخوردار بوده است. در مجموع کره جنوبی با سهم ۱۵درصدی، سنگاپور با سهم ۱۲ درصدی و ایران با سهم ۱۱ درصدی از بازار صادرات قیر دنیا به‌عنوان بازیگران اصلی تجارت قیر دنیا هستند.
‌ایران طی 11 سال گذشته همواره به‌عنوان یکی از منابع اصلی تولید و صادرات قیر کشورهای آسیایی و آفریقایی مطرح بوده و میزان صادرات قیر ایران از ۲ میلیون و ۵۶۰ هزار تن در سال ۲۰۱۱ به ۳ میلیون و ۳۰۰ هزارتن در سال ۲۰۱۵ افزایش یافته است. کشورهای هند، امارات، اندونزی، ویتنام، میانمار، پاکستان، افغانستان، بنگلادش، سریلانکا، کنیا و جیبوتی به‌عنوان مقاصد اصلی قیر صادراتی ایران مطرح هستند.
در این خصوص، عضو هیات مدیره اتحادیه فرآورده‌های نفتی ایران به ایلنا، گفت: اگر شرایط را مانند سال ۹۷ ادامه می‌دادیم حدود ۳ تا ۴ میلیون تن از وکیوم باتوم در داخل کشور برای تامین قیر دستگاه‌های دولتی مصرف می‌شد و در شرایط کاهش فروش نفت خام می‌توانستیم بخشی از تعهدات ریالی دولت را کاهش دهیم.
وحید شیخی اظهار داشت: در بودجه سال‌های قبل با تحویل وکیوم باتوم به دستگاه‌های دولتی، قیر مورد نیاز آنها تامین می‌شد و این قیر برای ساخت را‌ه‌های روستایی و رفع نیاز قیر دستگاه‌های دولتی بر اساس تبصره یک بند "هـ " بودجه استفاده می‌شد و حذف آن از بودجه 98 در این شرایط تحریمی صدمه جدی به کشور وارد کرده است.
وی افزود: با نظارت صورت گرفته در سال 97 توسط ستاد مبارزه با قاچاق کالا و عملکرد سامانه سبای وزارت راه و تخلف‌های این حوزه به طرز قابل ملاحظه‌ای کاهش یافته بود و روش تهاتر قیر با VB پس از سال‌ها آزمون و خطا تبدیل به یک راهکار قابل اتکا در بودجه شده بود.
عضو هیات مدیره اتحادیه فرآورده‌های نفتی ایران تصریح کرد: متاسفانه در بودجه 98 مقرر شد دولت وجه خرید قیر مورد نیاز دستگاه‌ها را نقدا بپردازد که کاهش درآمد هیات دولت مانع از تحقق آن شد. اگر شرایط را مانند سال 97 ادامه می‌دادیم حدود 3 تا 4 میلیون تن از وکیوم باتوم در داخل کشور برای تامین قیر دستگاه‌های دولتی مصرف می‌شد و در شرایط کاهش فروش نفت خام می‌توانستیم بخشی از تعهدات ریالی دولت را کاهش دهیم.
وی گفت: بر اساس گزارشات سایت بورس آمار معاملات وکیوم باتوم در بورس نزدیک به صفر ا ست و صادرات قیر تقریبا متوقف شده است و به زودی مخازن VB پالایشگاه‌ها پر شده و مانع از تداوم فعالیت آنها خواهد شد و مجبور خواهیم شد آن را تبدیل به نفت کوره کرده و با مصرف در نیروگاه‌ها ضمن از بین بردن سرمایه مالی، باعث افزایش آلودگی هوا شویم و بهترین روش جهت برون رفت از این بحران تهاتر VB با قیر جهت آسفالت جاده‌ها و نوسازی مدارس و بیابان‌زدایی بود.
شیخی خاطرنشان کرد: متاسفانه با توجه به تغییری که در بودجه اعمال شد از ابتدای سال 98 تحویل قیرهای مربوط به بند "هـ" بودجه متوقف شده و حتی در صورت تخصیص وجه مورد نیاز این بودجه خرید قیر برای دستگاه‌های دولتی در اولویت اول نیست و با نیازهای ضروری مالی دستگا‌ه‌ها هرگز شاهد تحقق خرید نقدی قیر نخواهیم بود.