گروه راه و مسکن- پدیده حاشیه‌نشینی مدتی طولانی است که فضای شهرنشینی کشور را درگیر خود کرده و به کلافی سردرگم و پیچیده منتج شده است. هر از چند گاهی با مطرح شدن پدیده حاشیه نشینی در قالب اخبار تخریب یک واحد مسکونی شاهد تلاقی فضای رسانه‌ای کشور با این پدیده‌ شوم هستیم.
به گزارش اقتصادسرآمد، حاشیه نشینی در شهر های ایران عمدتاً به صورت شهرک نشینی در حومه ی شهرها و هم چنین آلونک نشینی دیده می شود.شهرک های حاشیه نشینان در اصل«روستای شهر»یا «شهرک های روستا گونه ی درون شهر» هستند.حاشیه نشینی ریشه در زمان های بسیار دور دارد و در قرن های گذشته نیز وجود داشته است. این پدیده ی اجتماعی هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای توسعه نیافته وجود دارد.البته حاشیه نشینی در کشورهای توسعه یافته با کشورهای توسعه نیافته تفاوت هایی از حیث علل تاریخی به وجود آورنده و نحوه ی رفتار اجتماعی حاشیه نشینان دارد. تأثیرات پررنگ حاشیه نشینی بعد از جنگ جهانی دوم،پس از فروپاشی نظام اقتصادی جهان و افزایش فقر در اکثر کشورها، تبدیل به معضلی برای برنامه ریزی و مدیریت کلان شهر شد.
کشور ایران نیز از حیث حاشیه نشینی وضعیت چندان خوشایندی ندارد ، طبق نتایج به دست آمده از پژوهش حاشیه نشینی مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران،جمعیت حاشیه ی اطراف 10 شهر بزرگ ایران حدود 5.3میلیون نفر است.حاشیه نشینی در شهر های ایران عمدتاً به صورت شهرک نشینی در حومه ی شهرها و هم چنین آلونک نشینی دیده می شود.شهرک های حاشیه نشینان در اصل«روستای شهر»یا «شهرک های روستا گونه ی درون شهر» هستند.
در مورد علل و عوامل ظهور و پیدایش حاشیه نشینی نظریات گوناگونی در سطوح خرد، میانی و کلان مطرح شده است که در ادامه به آن اشاره می شود.نخستین علت این پدیده در سطح کلان را باید ساختاری دانست که ساز و کارهای تبعیض آمیز و فقر را بر پایه ی توزیع غیر عادلانه منابع قدرت،ثروت و درآمد رقم زده است.استفاده از مفاهیم سرمایه یانسانی و انزوای اجتماعی برای توصیف وضعیت آن دسته از فقرای شهری که گرفتار چرخه ی فقر شده اند و فاقد سرمایه ی اجتماعی برون گروهی برای برقراری تعامل با دیگر گروه های اجتماعی با وضعیت بهتر هستند،در این سطح می گنجد.
به طور کلی عللی که در سطح خرد زمینه ساز پیدایش و شکل گیری حاشیه نشینی و اسکان غیر رسمی می شود، ضعف برنامه های بخشی مشخص و مؤثر برای پاسخگویی به نیاز سرپناه اقشار کم درآمد در توزیع جغرافیایی مناسب، پیش بینی نشدن فضای مسکونی کافی و مناسب برای اقشار کم درآمد در طرح های کالبدی شهری و اعمال استانداردهای خارج از استطاعت برای آن ها، دسترسی ناچیز به نظام های رسمی اعتباری و وام مسکن برای اقشار کم درآمد، به ویژه شاغلان بخش غیر رسمی، وجود گروه های نامشروع قدرت و سوداگران زمین باز به موازات اهمال و ناتوانی در نظارت و کنترل ساخت و سازها، به ویژه در فضای بینابینی شهرها، فقدان نهادسازی برای تجهیز و تجمیع منابع اقشار کم درآمد و نبود حمایت و هدایت دولت از خانه سازی خودیار را می توان برشمرد.
در عین حال، تبدیل بسیاری از روستا‌ها به شهر در سال‌های اخیر از نظر کمال اطهاری، اقتصاددان و پژوهشگر ‏اقتصادتوسعه آنقدر‌ها هم بد نیست. او که کتابی جدید با عنوان (سرمشق نوین توسعه روستایی ایران) را دردست انتشار دارد و شیوع کرونا در چاپ آن وقفه ایجاد کرده معتقد است مشکل اصلی روستا‌ها روند توسعه ‏اشتباه آنهاست و با وجود آنکه روستا‌های بسیاری در دو دهه اخیر به شهر تبدیل شده، اما آمار‌ها می‌گوید ‏این اتفاق خیلی هم به ضرر وضع روستاییان نبوده: «این اتفاق به دلایل گوناگون رخ داده است. بعضی از ‏سکونتگاه‌های غیررسمی با جمعیت بالای ٥٠‌هزار نفر به شهر بدل شدند که برای مثال در اطراف شهر ‏تهران حدود ٢٠شهر جدید ساخته شد.
مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران ‏در این خصوص می گوید:هم‌اکنون حدود ۱۴۸ هزار هکتار بافت فرسوده، سکونتگاه غیررسمی و بافت تاریخی در کشور وجود دارد. پنج میلیون و ۷۰۰ هزار واحد مسکونی در این بافت‌ها ساخته شده است و جمعیتی بالغ بر ۲۰ میلیون نفر در این بافت‌ها زندگی می‌کنند.۷۸۰ هزار خانوار در بافت تاریخی، حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار خانوار در بافت فرسوده و سه میلیون و ۲۰۰ هزار خانوار در سکونتگاه‌های غیر رسمی زندگی می‌کنند.
مهدی عبوری  با اشاره به این‌که دولت دوازدهم، اهمیت ویژه‌ای برای بازآفرینی در محدوده‌های محلات هدف قائل است و در این راستا حمایت‌های خوبی از پروژه‌های بازآفرینی شهری انجام می‌دهد، گفت: در سال جاری حدود ۱۰۰ هزار فقره وام نوسازی به‌صورت خودمالکی در سراسر کشور ابلاغ شده است. مبلغ این تسهیلات در شهر‌های بالای ۲۵۰ هزار نفر مانند خرم‌آباد ۵۰ میلیون تومان است که با سود ۹ درصد به متقاضیان پرداخت می‌شود؛ همچنین ۵۰ میلیون تومان دیگر با سود ۱۸ درصد در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد.