گروه نفت و انرژی - ساخت پالایشگاه در ایران در دوره‌های گذشته و دولت‌های نهم تا دوازدهم به تاریخ سپرده شد و خام فروشی جای آن را گرفت چرا که به زعم دولتمردان آن دوره، راحتی جان اوجب واجبات برای دولت‌های یاد شده بوده است. اما دردولت سیزدهم طبق لایحه بودجه سال ۱۴۰۱ به وزارت نفت این مجوز داده شده تا نسبت به احداث پالایشگاه نفت سنگین به ظرفیت ۳۰۰ هزار بشکه در روز اقدام کند و تولید فرآورده و گریز از خام‌فروشی ساخت پالایشگاه در اولویت باشد. افزون بر آن مقام معظم رهبری نیز بارها بر ضرورت پرهیز از خام‌فروشی، تکمیل زنجیره ارزش و صادرات فرآورده به‌ جای صادرات نفت خام تأکید داشته و سیاست‌های ابلاغی معظم‌له در بخش نفت و گاز و سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی بر این موضوع تأکید فراوان داشته است.
به گزارش اقتصادسرآمد، این در حالی است که سیاست نساختن پالایشگاه جدید و اعتقاد به خام‌فروشی در هشت سال گذشته بر صنعت نفت ایران حاکم بود و دو دولت‌ یازدهم و دوازدهم با ساختار مدیریتی مشابه، نه‌تنها علاقه‌ای به توسعه صنعت پالایش نداشت، بلکه در بسیاری از اوقات به بهانه‌های مختلف بر این تفکر که کشور نیازمند پالایشگاه جدیدتر است، می‌تاخت.
بر اساس تبصره یک ماده ط لایحه بودجه سال ۱۴۰۱، وزارت نفت مجاز است از طریق شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نسبت به احداث پالایشگاه نفت سنگین به ظرفیت ۳۰۰ هزار بشکه در روز از محل منابع داخلی با مشارکت بخش غیردولتی، تامین مالی خارجی(فاینانس) و یا تحویل نفت خام به پیمانکاران (تهاتر نفت) اقدام کند.
ساخت پالایشگاه یک ضرورت، نه نیاز
محسن ایمانی، كارشناس حوزه نفت و انرژی در گفت و گو با روزنامه اقتصادسرآمد با موضوع بررسی آئین نامه اجرایی قانون حمایت از توسعه صنایع پائین دستی نفت خام و میعانات گازی با استفاده از سرمایه گذاری مردمی، به خبرنگار ما یادآورشد: این بحث در سراسر دنیا به خصوص كشورهای حاشیه خلیج فارس بسیار مشهود است. متاسفانه از سال ها پیش مدیریت بخش پالایش و پتروشیمی كشوراز یكدیگر جدا شده است.
جداافتادگی پالایش و پخش از یکدیگر
وی با بیان این مهم که، ادغامی كه قرار بود باعث تكمیل زنجیره ارزش نفت و گاز شود به نوعی از هم جدا افتاده است، ابراز داشت: این جدا افتادگی در سال‌های اخیر خود را بیشتر نشان داده بطوری كه محصولات مازاد تولید پتروشیمی در كشور وجود دارد كه واحدها مجبورهستند مواد مزبور را به صورت خام صادر كنند از طرفی یكسری مجتمع های پتروشیمی دیگری در مملكت فعال هستند كه مواد مورد نیاز خودرا به عنوان خوراك باید وارد كنند.
وی در ادامه با اشاره به این نکته که جهت‌گیری امروز كشورهای پیشرفته دنیا به سمت ساخت واحدهای پترو پالایشی معطوف شده كه از اهمیت ویژه ای برخوردار است، می‌افزاید: ساخت واحدهای پتروپالایشی افزون بر دور زدن تحریم های نفتی باعث ایجاد ارزش افزوده، اشتغال و در عین حال راهكار اساسی برای جلوگیری از خام فروشی است.
مصداق حمایت از تولید جلوگیری از خام‌فروشی است
ایمانی تصریح کرد: با توجه به توان سرمایه‌گذارانی که شناسایی شدند و با حمایت دولت سیزدهم و وزارت نفت بی‌شک ظرف سه تا چهار سال آینده ظرفیت پالایشی را افزایش خواهد یافت، زیرا این رویه مصداق حمایت از تولید و جلوگیری از خام‌فروشی است.
در این بین، اخذ مصوبه شورای اقتصاد در این خصوص الزامی و در اجرای قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی مصوب سال ۱۳۸۷ بااصلاحات و الحاقات بعدی، این وزارتخانه موظف به واگذاری پالایشگاه مذکور یکسال پس از بهره‌برداری کامل است.
همچنین بر اساس تبصره یک ماده ک به وزارت نفت از طریق شرکت ملی صنایع پتروشیمی اجازه داده می‌شود برای تامین هزینه‌های اجرایی خط لوله اتیلن غرب کشور نسبت به اخذ معادل ریالی ۲.۵ درصد ارزش فروش هر تن اتین تولیدی حاصل از خوراک اتان اقدام کند. این درآمد پس از وصول به خزانه‌داری کل واریز و تنها برای تکمیل خط اتیلن غرب هزینه می‌شود. در این خصوص، رعایت ملاحظات سند ملی آمایش سرزمین مصوب سال ۱۳۹۹ الزامی است.
هدف از توسعه واحدهای پتروپالایشی اینكه بتوان نفت خام را در داخل به انواع فرآورده ها و محصولات پتروشیمی تبدیل كرد كه به طور طبیعی ارزش افزوده قابل توجهی داشته و درآمد بیشتری نسبت به فروش نفت خام نصیب كشور خواهد شد بنابراین از نظر بحث منابع درآمدی نیز برای مملكت خیلی می تواند موثر ثمر واقع شود. در ایام پس از خروج آمریکا از برجام، مسئله چگونگی مقابله با تحریم فروش نفت و دستیابی به درآمدهای آن پیش روی مسئولان کشور قرار گرفت. کارشناسان اعتقاد دارند یکی از راهکارهای مقابله با تحریم‎های نفتی، توسعه صنایع پالایشی، تزریق نفت خام به پالایشگاه‌ها و صادرات فرآورده‌های آن به کشورهای مختلف است.
یکی از ریشه‌های مشکلات فعلی این است که ما در زمینه پژوهش و فناوری در صنعت پالایش کار مهمی انجام نشده است. در دهه گذشته کلیه فرآیندهای پالایشی که نیاز به دانش تحت لیسانس داشتند دسته بندی و  به دانشگاه های معتبر واگذار شد ولی متأسفانه از آن سال تا کنون حرکتی انجام نشده است. یعنی اگر در سال های دهه گذشته حرکت صورت گرفته بود. مطمئناً ظرف ۳ سال به کشور به پیشرفت‌های زیادی دست پیدا می‌کرد. البته اکنون هم دیر نشده است و میی‌توان روی آن ایده‌ها کار کرد و به نتیجه رسید.با توجه به ظرفیت کنونی تولید فرآورده‌های نفتی در پالایشگاه‌های نفت کشور و مصارف مختلف، بی‌شک افزایش ظرفیت پالایشی یک نیاز است، به همین منظور دو برنامه مد نظر دولت رئیسی است که استارت آن با تحویل لایحه بودجه به مجلس زده شد.