« اقتصادسرآمد» به مناسبت روز دریانورد گزارش می دهد

خرمشهر، بندری که از نو باید شناخت

گروه اقتصاد دریایی - عباس مدحجی - «بندر» از دیرباز جایگاه ویژه ای در ادبیات، اقتصاد، تجارت و حتی گسترش بافت شهری در مناطقی داشته که در نزدیکی آن شکل گرفته اند. موقعیتی که گاهی خود به عنوان محور ایجاد یا توسعه ی شهری عمل کرده و باعت شکل گیری و تقویت تمدن شده است. اصولا زندگی بندری یک سبک زندگی خاص و عای حده ای ست که تمام المان های یک سیاق جداگانه از حیات آدمی را دارد با این تفاوت که وابسته به طبیعت هم هست.
به گزارش اقتصاد سرآمد، یکی از پرآوازه ترین همزیستی های موفق سده ی اخیر ایران در این باب، «خرمشهر» و «بندرش» هستند که روی هم رفته با عنوان «بندرخرمشهر» به کار می رود. بندر خرمشهر میراث طلایی ترین دوران تجارت و اقتصاد جنوب غرب کشور است که امروز چون اژدهایی آرام و پس از سال ها غرش دمادم در جای خود آرمیده و شاید هم رو به احتضار است. مأمن تجار و دریانوردان در روزهای دور امروز اما چنان برای ملوانان جذاب نیست. 
بندر خرمشهر در شمال غربی خلیج فارس و در جنوب غربی جمهوری اسلامی ایران و در همسایگی جنوب شرقی کشور عراق (مرز زمینی شلمچه) در محل تلاقی رودخانه های اروندرود و کارون در استان خوزستان واقع شده که سابقه ای طولانی در امر تجارت دریایی داشته است. ساخت و بهره برداری از اسکله های ویژه پذیرش کشتی های اقیانوس پیما در بندر خرمشهر در سال های آغازین ۱۳۰۰ شمسی شروع شده و در زمان جنگ جهانی دوم و پس از آن به اوج خود رسید، به طوری که در سال های قبل از انقلاب اسلامی بندر خرمشهر با داشتن تعداد ۲۰ اسکله یکی از بزرگترین بنادر کشور به حساب می آمد و تنها در سال ۱۳۵۶ چهار میلیون تن کالای عمومی از طریق این بندر به کشور وارد شده است. بندری که امروز وسعتش ۲۳ کیلومتر مربع است و توسعه ترمینال و ساخت یک ترمینال استاندارد در اراضی به وسعت ۳۰ هکتار را در دستور کار دارد و از مهمترین بنادر کانتینری کشور خلیج فارس محسوب می شود.
بندر خرمشهر در گذشته دروازه ی ۶۵% از کل واردات و صادرات کشور بود و آن قدر پررونق و غنی بود که  زمانی که ارتش عراق بندر خرمشهر را اشغال کرد [اولین جایی از خرمشهر که به اشغال عراق درآمد] با انباشت غیرقابل باوری از غنایم روبرو شد. کالاها خودروها و مواد اولیه صنایع که در سوله های زیادی دپو شده بودند یا در آتش جنگ سوختند یا ارتش عراق آن ها را سرقت کرد. ایران تنها توانست پنج شناور لایروب هلندی ش را که وظیفه ی لایروبی آبراهه اروند را بر عهده داشتند پیش از تسلط عراق به بندر بوشهر و امام (ره) منتقل کند. 
جنگ آنقدر بیرحمانه بر بندر خرمشهر یورش برده بود که شناورها و یدک کش ها و کشتی های پهلو گرفته هم فرصت نیافتند بگریزند. تصاویر حد فاصل کانال دستکند عضدی تا بندر خرمشهر بعد از جنگ به خوبی گواه آن است که لاشه ی بیش از ۱۸۶ مغروقه بزرگ و کوچک، پُر و خالی ، داخلی و خارجی با ملوان و بی ملوان چگونه جای جای مسیر آبی را مسدود و خطر آفرین کرده بودند. آسیبی که با گذشت بیش از چهل سال از آزادسازی خرمشهر هنوز هم کاملا دست از سر بندر برنداشته است. گرچه در حال حاضر کلیه زیرساخت های قبل از جنگ اعم از اسکله ها ،انبارها و محوطه ها بازسازی شده است.
ساختمان اصلی و محوطه بندر خرمشهر در ابتدای جنگ و بحبوحه ی مقاومت چندین بار بین نیروهای عراقی و ایرانی دست به دست می شود و محل شهادت چند نفر از رزمندگان هم هنوز بر پشت بام ساختمان قدیم بندر مشخص است. ساختمانی که دوسال پیش در زمره ی آثار دفاع مقدس، ثبت ملی شد و قرار بود روزی تبدیل به موزه شود. اما همچنان استوار و تکیده محصور در فنس ها دقیقا وسط بندر مانند ژنرالی پیر و فرتوت با درجه هایی نامریی ست که مشغول پاسبانی از مرز است. 
گرچه ماجراهای رشادت بندر خرمشهر فقط در جنگ هشت ساله خلاصه نمی شود و آرامگاه شهید بایندر و همرزمانش کمی آن سوتر از محوطه بندر حرف ها برای گفتن دارد. شهید غلامعلی بایندر و همرزمش امیرنقدی از نیروی دریایی ارتش در شهریور سال ۱۳۲۰ وقتی فهمیدند ارتش انگلستان قصد نفوذ به خاک میهن را دارد به تنهایی در مقابل آن ها مقاومت می کنند و در نهایت طبق وصیت خودشان مبنی بر تدفین در همان جایی که شهید می شوند، روبروی بندر کنونی به خاک سپرده می شوند. آرامگاه شان اگرچه مهجور اما چون نگینی بر تاریخ مقاومت و وطن پرستی خرمشهر می درخشد.
بندر خرمشهر روزی جزو مهمترین بنادر خاورمیانه هم بود. روزهایی که عمق آبراهه اروند در بزرگترین جزر هم کمتر از شش متر نمی شد و میزبان هرکشتی با هر تناژ و آبخوری بود. سوله ها و انبار هایش از یک سو و اسکله ها و باراندازهایش از سوی دیگر شلوغ و پُرکارگر و پرملوان بود. نه تنها کشتی های باری که مسافران دریایی هم از بندر خرمشهر ترنسفر می شدند. پایانه ای مسافریی که هنوز هم بین کویت و ایران فعال است و هزار سلام و خداحافطی تا به امروز به خود دیده و میعاد گاه خیلی های دیگر است. 
الان هم این بندر از تک و تا نیفتاده، صنایع کشتی سازی پیرامون بندر خرمشهر، صادرات عمده کلینکر، واردات پر رونق چند سال پیش خودروهای خارجی پلاک اروند‌، پایانه مسافری فعال به کشورهای حوزه خلیج، اشتغال فعال حدود ۴هزار نفر، احداث و نصب چند اسکله ی گردشگری جدید، رونق و مدیریت گردشگری دریایی در ایام نوروز هرسال، مشارکت در پروژه های عمرانی عام المنفعه و این قبیل فعالیت ها نشان از نبض زنده ی بندر خرمشهر دارد. نبضی که می طلبد نگاهی جدی تر و از نو به آن داشت. 
‌عدم لایروبی چندین ساله آبراهه های منتهی به بندر خرمشهر، چالش های اقتصادی کشور و افزایش نرخ ارز، تلاش عراق برای ساخت بندر بصره در نزدیکی بندر خرمشهر، اعمال نصفه و نیمه قوانین تجارت در منطقه آزاد اروند از جمله مهمترین موانع پیش روی فعالیت این موقعیت بزرگ و ریشه دار منطقه است. موقعیتی که اگر کمی همراهی و توجه بدان شود پتانسیل آن را دارد که همچون گذشته نقشی کلیدی در اقتصاد کشور بازی کند. مجهز بودن این بندر به خطوط ریلی، هوایی و زمینی  درکنار راه های آبی طلایی ترین ویژگی آن است. قرار گرفتن در منطقه آزاد تجاری اروند و همجواری با پالایشگاه آبادان، صنایع فولاد خرمشهر و اهواز و مرز زمینی نزدیک با کشور عراق هم از دیگر نشان های طلایی آن است. فرهنگ بندری مردم خرمشهر که از دیرباز با آن دمخور بودند نیز ویژگی مهم دیگری ست که سال ها در کوچه و خیابانش با دم گرفتن «دختر بندری تو مال منی»... نمود پیدا می کند.
 ملوانانی که از سفرهای طولانی به خانه بازمی گشتند اکنون پیرمردانی شده اند که با لباس محلی هر روز عصر خیط خود را با شص روانه آب می کنند تا از روی تفنن و وقت گذرانی هم که شده چند ماهی تازه به خانه ببرند و اگر در راه هم صحبت شان شوی از تسلط شان به چند زبان زنده ی دنیا متعحب می شوی.
بندر در خون مردم بندری ست
 بندر در خون مردم بندری ست. اصولا مردمان بنادر در هر کجای جهان باشند خصوصیات مشترکی دارند. ساده زیستند و باهوش. صبورند و قانع .اصالت برایشان مهم است و مهمان نوازی در خون شان. حقیقتا دمخور شدن با دریا و آب ، آدم را از نو می سازد. بندر خرمشهر هم این روزها مثل همان ملوانان پیر و پیر تجربه است. کوهی از ظرفیت ها و توانایی ها پشت نام و نشان آرامش قرار گرفته که اگر نگاهی نو و دقیق به آن شود ، قطعا سری به سرفرازی مهمترین بنادر امروز کشور و منطقه خواهد داشت.
خرمشهر، بندری که از نو باید شناخت
ارسال دیدگاه
اخبار روز
ضمیمه