تغییر مسیر نفتکش‌های ونزوئلا با دستگیری مادورو
​​​​​​​گروه انرژی- سعید قلیچی - سومین روز از ژانویه ۲۰۲۶، نیروهای نظامی آمریکا در یک عملیات ناگهانی در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور را دستگیر کردند. آنطور که رسانه‌های جهان گزارش داده‌اند، مادورو بلافاصله به یک مرکز بازداشت در نیویورک منتقل شد؛ جایی که با اتهاماتی همچون تروریسم موادمخدر، توطئه قاچاق کوکائین و مالکیت سلاح‌های غیرقانونی روبه‌روست. این عملیات نظامی که توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به‌عنوان بخشی از کمپین فشار حداکثری علیه ونزوئلا توصیف شده است، منجر به تشدید تنش‌ها در منطقه شده است. بااین‌حال، برخی کارشناسان معتقدند که این اقدام هرچند در ظاهر نظامی بوده، اما از منظر اقتصادی، این رویداد مستقیماً بر صنعت نفت ونزوئلا تأثیرگذار خواهد بود، چراکه براساس اعلام مسئولان دولتی ایالات متحده آمریکا، قرار است این کشور کنترل بر دارایی‌های نفتی ونزوئلا را هدف قرار دهد. همچنین ترامپ در اظهارات خود پس از دستگیری مادورو از احتمال حضور و سرمایه‌گذاری شرکت‌های نفتی آمریکا برای تعمیر، بازسازی و بهبود زیرساخت‌های نفتی ونزوئلا خبر داده بود.
به گزارش «اقتصاد سرآمد»، در پی دستگیری نیکلاس مادورو توسط نیروهای نظامی تحت فرمان رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، گزارش‌های متعددی از تغییر مسیر نفتکش‌های حامل نفت ونزوئلا در آب‌های دریای کارائیب منتشر شده است. این نفتکش‌ها که اغلب بخشی از ناوگان سایه ونزوئلا هستند، برای فرار از تعقیب گارد ساحلی آمریکا، مسیر خود را تغییر داده یا متوقف شده‌اند. در برخی گزارش‌ها ذکر شده است که نفتکش Bella 1، که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد، در حالی‌که توسط گارد ساحلی تعقیب می‌شد، پرچم روسیه را روی بدنه خود نقاشی کرده بود تا هویت خود را پنهان کند. براساس گزارش رسانه‌های بین‌المللی؛ این اقدامات صورت‌گرفته تنها بخشی از تلاش‌های دولت ونزوئلا برای دور زدن تحریم‌های تشدیدشده توسط دولت آمریکا بود. در چنین شرایطی با دستگیری مادورو، عملیات دریایی آمریکا در آب‌های بین‌المللی دریای کارائیب برای توقیف نفتکش‌های نزدیک به دولت ونزوئلا نیز شدت گرفته است و براساس گزارش خبرگزاری‌های بلومبرگ، رویترز و یورونیوز در ساعت‌های گذشته چندین نفتکش دیگر نیز تحت تعقیب نیروهای گارد ساحلی ایالات متحده آمریکا قرار گرفته‌اند.
خبرگزاری‌های رویترز و فایننشال‌تایمز پیش از این در تحلیل‌های خود بارها تاکید کرده بودند که دولت واشنگتن در ماه‌های اخیر، راهبرد فشار حداکثری علیه کاراکاس را از ابزارهای اقتصادی به گزینه‌های سخت‌افزاری نزدیک‌تر کرده است. تشدید محاصره نفتکش‌های حامل نفت ونزوئلا، حملات محدود به زیرساخت‌های ساحلی و تهدید به گسترش عملیات به داخل خاک این کشور، همگی نشانه‌هایی از تغییر فاز سیاست آمریکا تلقی می‌شد. از این منظر، تحولات اخیر را می‌توان نقطه اوج روندی دانست که از ماه‌ها قبل آغاز شده بود. در بعد بین‌المللی، این رخداد پیامدهای مهمی برای بازار انرژی دارد. ونزوئلا با وجود افت شدید تولید، همچنان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر نفتی جهان است و هرگونه اختلال سیاسی می‌تواند بر انتظارات بازار نفت اثرگذار باشد. فایننشال‌تایمز پیش‌تر هشدار داده بود که سیاسی‌شدن دوباره پرونده ونزوئلا، می‌تواند نوسانات قیمتی را در شرایط شکننده بازار جهانی انرژی تشدید کند.

افزایش تعقیب و گریز نفتکش‌ها
براساس رصد رسانه‌های معتبر بین‌المللی، تعداد قابل‌توجهی از نفتکش‌های ونزوئلا در آب‌های بین‌المللی سرگردان مانده‌اند. طبق گزارش بلومبرگ، نفتکش‌هایی که از آب‌های ونزوئلا دوری می‌کنند، ظرفیت ترکیبی حدود ۱۲.۴میلیون بشکه نفت‌خام را دارند، و حداقل چهارنفتکش پس از تهدیدهای توقیف توسط آمریکا، مسیر خود را تغییر داده‌اند.
خبرگزاری رویترز گزارش می‌دهد که بیش از ۳۰نفتکش تحریم‌شده در آب‌های ونزوئلا یا نزدیک ساحل آن در معرض خطر توقیف قرار دارند و این شامل بیش از ۸۰کشتی در حال بارگیری یا انتظار برای بارگیری نفت است. همچنین طبق داده‌های ترادویندز، حداقل ۳۰نفتکش دیگر ممکن است توقیف شوند که این امر حدود ۱۲.۸میلیون بشکه نفت بارگیری‌شده از دسامبر ۲۰۲۵ را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وبسایت Energy Intelligence تخمین می‌زند که ارزش نفت سرگردان ونزوئلا در نفتکش‌های متوقف‌شده حدود ۹۰۰میلیون دلار است. این آمار نشان‌دهنده اختلال جدی در صادرات نفت ونزوئلا است که پیش از این نیز تحت تحریم‌های آمریکا قرار داشت و از ناوگان سایه برای فروش نفت به کشورهایی همچون چین و ایران استفاده می‌کرد.
گزارش‌های اطلاعاتی منتشرشده از سوی رسانه‌ها نیز حاکی از آن است که بیش از ۷نفتکش حامل نفت ونزوئلا یا مسیر خود را تغییر داده‌اند یا در آب‌های بین‌المللی دریای کارائیب منتظر مانده‌اند تا از توقیف احتمالی توسط نیروهای آمریکایی در امان بمانند. بررسی داده‌های تجاری نشان می‌دهد که این نفتکش‌ها حامل حدود ۱۰ تا ۱۲میلیون بشکه نفت‌خام و سوخت سنگین هستند که به‌دلیل ترس از توقیف و تحریم، سرگردان مانده و هنوز به مقاصد خرید نرسیده‌اند. تعدادی نفتکش دیگر نیز با شعارهای پیچیده برای جلوگیری از شناسایی، تلاش می‌کنند به مسیر خود ادامه دهند، اما بازار بیمه و صاحبان ناوگان به‌دلیل ریسک بالا از ارائه خدمات خودداری می‌کنند.

تصویری از وضعیت نفت در جهان و ونزوئلا
طبق گزارش اخیر خبرگزاری رویترز، صادرات نفت ونزوئلا به‌دلیل توقف درخواست برای خروج نفتکش‌ها در بنادر، عملاً فلج شده است. ذخایر نفتی در مخازن روی ساحل و شناورها رو به افزایش است و ظرفیت ذخیره‌سازی در حال تکمیل‌شدن است و البته به‌نظر می‌رسد که بخش زیادی از نفت سنگین ونزوئلا که به‌طور معمول به پالایشگاه‌های چین و آسیا صادر می‌شد، اکنون به‌دلیل ریسک توقیف، بدون مشتری مانده است. دستگیری مادورو و تشدید تحریم‌ها بر ناوگان نفتی ونزوئلا، بازار جهانی نفت را با نوساناتی روبه‌رو کرده است. طبق گزارش اویل‌پرایس، این رویداد می‌تواند منجربه کمبود عرضه در کوتاه‌مدت شود و بازار را با نوسانات انرژی مواجه کند، زیرا ونزوئلا همچنان دارای ذخایر عظیم نفتی است. بااین‌حال، تحلیل یاهو فایننس نشان می‌دهد که بازار ممکن است این شوک را جذب کند، زیرا عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۸میلیون بشکه در روز بیش از تقاضا خواهد بود که این امر رکورد مازاد عرضه را ثبت می‌کند.روزنامه نشنال‌نیوز پیش‌بینی می‌کند که تأثیر بر قیمت نفت محدود باشد و قیمت‌ها در حوالی ۶۰دلار در بشکه باقی بمانند، هرچند حمله آمریکا ممکن است قیمت دیزل را افزایش دهد و منجر به تورم بالاتر در حمل‌ونقل شود. در کل، این رویداد می‌تواند قیمت‌های کوتاه‌مدت را افزایش دهد، اما مازاد عرضه جهانی‌(از جمله تولید آمریکا و اوپک) مانع از جهش عمده خواهد شد.
پس از دستگیری مادورو، دونالد ترامپ اعلام کرده که شرکت‌های نفتی آمریکایی میلیاردها دلار برای بازسازی زیرساخت‌های فرسوده نفتی ونزوئلا سرمایه‌گذاری خواهند کرد که این امر می‌تواند تولید نفت این کشور را احیا کند. ونزوئلا دارای یکی از بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان است و ورود شرکت‌هایی همچون شورون می‌تواند تولید را از سطوح فعلی‌(کمتر از یک‌میلیون بشکه در روز) به سطوح پیشین(بیش از ۲میلیون بشکه) بازگرداند.
از منظر اقتصادی، این سرمایه‌گذاری‌ها در کوتاه‌مدت ممکن است به دلیل خلأ قدرت و بی‌ثباتی سیاسی، نوساناتی ایجاد کند، اما در بلندمدت، افزایش عرضه نفت ونزوئلا می‌تواند فشار بر قیمت‌های جهانی را کاهش داده و بازار را به سمت مازاد بیشتر سوق دهد. تحلیل بلومبرگ نشان می‌دهد که این امر وابسته به وضعیت سیاسی ونزوئلاست؛ اگر ثبات برقرار شود، آمریکا می‌تواند از ذخایر ونزوئلا برای کاهش وابستگی به واردات از خاورمیانه استفاده کند که این امر قیمت‌های جهانی را پایین نگه می‌دارد و تورم انرژی را کنترل می‌کند. بااین‌حال، در صورت ادامه بی‌ثباتی، این سرمایه‌گذاری‌ها ممکن است به تأخیر بیفتد و منجر به کمبود موقت عرضه شود.

نگاهی به آینده روابط ایران و ونزوئلا
از منظر سیاست خارجی، ایران تحولات ونزوئلا را با دقت دنبال می‌کند. تهران و کاراکاس طی سال‌های گذشته همکاری‌های اقتصادی و انرژی خود را توسعه داده‌اند و جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصل عدم‌مداخله خارجی و حل‌وفصل بحران‌ها از مسیرهای سیاسی تاکید کرده است. در این چارچوب، بی‌ثباتی بیشتر در ونزوئلا نه‌تنها به زیان این کشور، بلکه به ضرر نظم منطقه‌ای و منافع کشورهای مستقل ارزیابی می‌شود.
ایران و ونزوئلا نیز هر دو صادرکنندگان مهم نفت‌خام سنگین هستند. اگر نفت ونزوئلا پس از بازسازی به بازارهای جهانی بازگردد، رقابت ایران در بازارهایی مانند آسیا و در بخش نفت سنگین تشدید خواهد شد. همچنین براساس برخی گزارش‌های رسانه‌ای، اموال و مطالبات ایران از ونزوئلا ممکن است در صورت ناپایداری سیاسی کاراکاس در معرض خطر از دست رفتن قرار گیرد. 
به نظر می‌رسد ایران، به عنوان یکی از متحدان کلیدی ونزوئلا در دور زدن تحریم‌ها، ممکن است از این رویداد آسیب ببیند. طبق تحلیل یورونیوز، سقوط مادورو سایه‌ای بر اقتصاد ایران افکنده، زیرا همکاری‌های نفتی دوکشور‌(مانند فروش نفت از طریق ناوگان سایه) مختل می‌شود و فشار تحریم‌های آمریکا بر ایران افزایش می‌یابد. بااین‌حال، تأثیر مستقیم بر قیمت‌های نفت جهانی محدود است، زیرا ونزوئلا دیگر بازیگر عمده‌ای نیست.