اقتصادسرآمد- فیروز اسماعیلی - سه‌شنبه شب، تهران میزبان مراسمی بود که در ظاهر برای گرامیداشت یاد مهندس و پژوهشگر دکتر محمدکساییان متولد ۲۲ مهر ۱۳۴۴ مهدیشهر سمنان برگزار شد، اما آن‌چه در فضای این مجلس بیش از هر چیز خود را نشان می‌داد، گستردگی جامعه‌ای بود که برای یادکردن از ایشان گرد هم آمده بود؛ دانشگاهیان، مهندسان، مدیران و کارکنان شرکت‌های صنایع دریایی، انجمن‌های دریایی، فعالان حوزه آفشور، متخصصان نفت و گاز، فعالان سکوهای گازی، مجموعه‌های مرتبط با پارس جنوبی و گروه‌هایی که در بخش‌های مختلف زنجیره مهندسی و عملیات دریایی و فراساحلی فعالیت می‌کنند. مراسم به ابتکار مدیریت و کارکنان شرکت صنایع فراساحل (صف) برگزار شد؛ اما دامنه حضور در آن به یک شرکت یا یک مجموعه تخصصی محدود نماند. 
به گزارش اقتصادسرآمد، کسانی در این مجلس کنار یکدیگر نشستند که بخشی از مسیر حرفه‌ای آنان با طراحی، ساخت، اجرا، مدیریت پروژه، سازه‌های دریایی، بستر و سطح دریا، نفت و گاز و پروژه‌های فراساحلی پیوند خورده است. همین تنوع، پیش از آنکه سخنی درباره کارنامه دکتر کسائیان گفته شود، تصویری از دامنه ارتباط حرفه‌ای او با صنعت و جامعه مهندسی کشور به دست می‌داد.
این مراسم قرار نبود کارنامه‌ای را از ابتدا بازخوانی کند. اقتصادسرآمد پیش‌تر به مناسبت درگذشت دکتر محمد کسائیان، در سوگنامه انجمن مهندسی دریایی بخش مهمی از سوابق و فعالیت‌های علمی و مهندسی او را منتشر کرده بود. از این رو، این‌بار آنچه در مراسم برجسته شد، بیشتر از جنس خاطره، تصویر، تجربه و روایت کسانی بود که در مقاطع مختلف با او همراه بوده‌اند؛ روایتی از انسانی که بخش قابل توجهی از زندگی حرفه‌ای خود را در مرز میان دانش و صنعت سپری کرده بود.

وقتی تصاویر جای رزومه را گرفتند
یکی از بخش‌های قابل توجه مراسم، پخش کلیپ‌هایی درباره دکتر کسائیان بود. نخستین کلیپ، صدا و سیمای همکاران او را با خود داشت؛ کسانی که هر کدام بخشی از خاطرات و ناگفته‌های خود را درباره او روایت کردند و در قالب جملاتی خطاب به او، از آخرین حرف‌هایی گفتند که شاید اکنون بیش از هر زمان دیگری معنا پیدا کرده است. این بخش از مراسم، تصویر دکتر کسائیان را از قالب یک نام در میان فهرست مهندسان و مدیران خارج کرد. در این روایت‌ها، آن‌چه اهمیت داشت صرفاً عنوان شغلی یا پروژه‌ای که در آن حضور داشته نبود؛ بلکه نحوه ارتباط او با همکاران، اثرگذاری علمی و اجرایی، منش حرفه‌ای و دغدغه‌هایی بود که در طول سال‌های فعالیت با خود حمل می‌کرد.
کلیپ دیگری، مسیر زندگی و فعالیت حرفه‌ای او را در قاب تصویر مرور کرد؛ از عکس‌های دوران جوانی و دانشجویی تا تصاویری از پروژه‌هایی که در حوزه طراحی و اجرای سازه‌ها و سکوهای نفتی و گازی، کابل‌گذاری دریایی، خطوط انتقال نفت خام و پروژه‌های مختلف مهندسی دریایی و فراساحلی در آن‌ها نقش داشت.
در این تصاویر، حوزه‌های متنوعی از فعالیت‌های حرفه‌ای او دیده شد؛ از مهندسی پروژه در زمینه گازهای فلر جزیره خارک تا پروژه‌های مرتبط با میدان آرش، طراحی لایروبی و طراحی یدک‌کش دریایی. تصاویری که بیش از آنکه بخواهند فهرستی از فعالیت‌ها ارائه کنند، نشان می‌دادند یک مسیر حرفه‌ای چگونه در طول سال‌ها از یک پروژه به پروژه‌ای دیگر امتداد یافته و دانش و تجربه را با خود منتقل کرده است.

یک غیبت که در جمع دیده می‌شد
فضای مراسم از همان ابتدا متأثر از رفتن ناگهانی دکتر کسائیان بود. بنرها، تاج‌گل‌ها و پیام‌های تسلیت و تعزیت از سوی مجموعه‌های مختلف، بخشی از این فضا را شکل داده بود. اما شاید مهم‌تر از نشانه‌های ظاهری سوگ، ترکیب کسانی بود که آمده بودند.
دانشگاه در کنار صنعت نشسته بود. شرکت‌های صنایع دریایی در کنار مجموعه‌های آفشور قرار داشتند. فعالان حوزه فشارافزایی، سکوهای گازی، نفت و گاز و پارس جنوبی در کنار متخصصان پروژه‌های زیربنایی و مهندسی دریایی حضور داشتند. از بستر دریا تا سطح دریا، از طراحی تا اجرا و از نفت و گاز تا تجهیزات و خدمات دریایی، طیف‌های مختلفی در این مجلس حضور داشتند. این تنوع در واقع بخشی از اهمیت مراسم و این‌که یک چهره حرفه‌ای چگونه می‌تواند در طول چند دهه، در حوزه‌هایی مختلف با انسان‌ها و مجموعه‌های متعددی ارتباط برقرار کند و پس از رفتن نیز بخشی از آن شبکه حرفه‌ای را در کنار خود گرد آورد.

از علم تا گره‌گشایی
در بخشی از مراسم، رئیس هیأت‌مدیره شرکت رز‌موند در دلنوشته‌ای از دکتر کسائیان به عنوان دانشمندی فرزانه و انسانی شریف یاد کرد و بر دانش، فرزانگی و اخلاق نیکوی او تأکید داشت. از نگاه او، گردآمدن همکاران تخصصی و دیگر همراهان حرفه‌ای در این مراسم، خود گویای بخشی از جایگاه کسائیان در میان کسانی بود که با او کار کرده بودند. در ادامه نیز روایت همکاران شرکت رز‌موند و سخنان مدیر مناقصات و معاون این مجموعه پخش شد. در این روایت‌ها، بر تأثیرگذاری علمی و اجرایی دکتر کسائیان و دغدغه‌های بزرگ ملی و بین‌المللی او تأکید شد؛ از جمله در ارتباط با موضوعاتی همچون طرح فشارافزایی. آن‌چه از مجموع این سخنان به دست می‌آمد، تصویری از مهندسی بود که تخصص او در دانش زمانی معنا پیدا کرده است و توانسته در معجونی از طراحی، اجرا، حل مسئله و پیشبرد یک پروژه به کار گیرد. همین مفهوم در سخنان پایانی مراسم، با تعبیری روشن‌تر مطرح شد.

«تمام زندگی ایشان ساختن بود»
آخرین سخنران مراسم، مهندس مهدوی بود که خود را یک معلم معرفی کرد، سخنان خود را از فقدان یکی از عزیزترین افراد این جامعه آغاز کرد؛ اما مسیر سخنانش صرفاً به سوگ و فقدان محدود نماند. او برای توضیح مواجهه انسان با رنج و جدایی، به متون دینی و ادبیات فارسی رجوع کرد؛ از روایت حضرت یونس و حضرت ابراهیم در قرآن تا حافظ، مولانا و نهج‌البلاغه. سخن او درباره این بود که رنج و جدایی بخشی از تجربه انسانی است، اما آن‌چه اهمیت دارد نحوه مواجهه انسان با این رنج است. در این میان، از مفهوم یأس و امید، صبر و ایستادگی و جایگاه محبت در زندگی سخن گفت. او در ادامه، این مفاهیم را به شخصیت دکتر کسائیان پیوند زد؛ انسانی که به گفته او کسی را تحقیر نمی‌کرد و با صفاتی زندگی می‌کرد که از آن‌ها سخن گفته شد.
اما شاید مهم‌ترین بخش سخنان او، زمانی بود که از خود زندگی حرفه‌ای کسائیان سخن گفت: تمام زندگی او ساختن بود؛ آفریدن بود؛ فناوری بود؛ مدیریت بود و گره‌گشایی.
این جمله، شاید کوتاه‌ترین توصیف از آن چیزی بود که در طول مراسم در تصاویر، خاطرات و سخنان همکاران تکرار شد. ساختن و آفریدن در اینجا صرفاً معنای فیزیکی ساخت یک سازه یا اجرای یک پروژه را نداشت. ساختن، در معنای گسترده‌تر، یعنی تبدیل مسئله به راه‌حل، تبدیل دانش به فناوری و تبدیل تجربه به توانایی.
مهندس مهدوی همچنین از گفت‌وگویی با دکتر کسائیان در روز پیش از درگذشت او یاد کرد؛ گفت‌وگویی چندساعته درباره «حضرت مولانا» به گفته او، دکتر کسائیان در همان گفت‌وگو از عرفان و معرفت و مقام منزلت انسانیت سخن به میان آورده است، همین سخنان فضای مراسم را معنای دیگری داده بود. مهدوی با اشاره به حافظ، بر غنیمت شمردن فرصت زندگی تأکید کرد؛ مفهومی که در کنار جمله «بترسید از عمر بی‌ثمر» قرار گرفت. در این نگاه، ارزش یک زندگی را نه طول آن، بلکه حاصل آن تعیین می‌کند؛ آنچه ساخته شده، گرهی که گشوده شده، دانشی که منتقل شده و اثری که بر دیگران
 باقی مانده است.
روایت یک جامعه از یک مهندس
اجرای مسعود کهریزی با صدای دلنشین او به فضای عاطفی مجلس  شکل دیگری داد. او با اجرایی حزن‌انگیز و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی، از غفلت، ملکوت، رفتن و کوتاهی فرصت زندگی گفت. اشعار مضمون‌های عرفانی، از جمله تصویر انسان در قفس تن و رفتن از این جهان، با فضای مراسم پیوند خورده بود.
در چنین فضایی، فقدان ناگهانی دکتر کسائیان بیش از یک خبر درباره درگذشت یک مهندس جلوه می‌کرد. حاضران، هر کدام بخشی از یک حافظه مشترک را با خود آورده بودند؛ خاطره‌ای از همکاری، پروژه‌ای مشترک، گفت‌وگویی تخصصی، تجربه‌ای صنعتی یا ارتباطی انسانی.
شاید به همین دلیل بود که مراسم در نهایت به یک یادآوری جمعی تبدیل شد؛ یادآوری این‌که صنعت دریایی و فراساحلی ایران بخشی از تاریخ آن را انسان‌هایی ساخته‌اند که در دوره‌های مختلف، دانش و تجربه خود را وارد میدان کرده‌اند. دکتر محمد کسائیان در همین میدان شناخته می‌شد و از طریق مجموعه‌ای از تجربه‌ها، دانش تخصصی، فعالیت اجرایی و ارتباط با نسلی از مهندسان و مدیران.
اکنون آن‌چه از این مراسم باقی می‌ماند تصویری است که همکاران و دوستانش از او ارائه کردند: مهندسی خستگی ناپذیر که ساختن را به بخشی از معنای زندگی حرفه‌ای خود تبدیل کرده بود و شاید در صنعتی که همواره از کمبود فناوری، تجربه و سرمایه انسانی سخن گفته می‌شود، مهم‌ترین میراث چنین چهره‌هایی همان چیزی باشد که در این مراسم بارها، با واژه‌های مختلف تکرار شد: دانش، تجربه، فناوری، مدیریت،اخلاق حرفه‌ای و توان گره‌گشایی.

مراسم بزرگداشت دکتر محمد کسائیان با قرائت قرآن، اجرای 
 و برنامه‌های یادبود، سخنان همکاران و دوستان و در نهایت صرف شام و پذیرایی از حاضران به پایان رسید. اما برای جامعه‌ای که در آن شب گرد هم آمده بود، و آن طور که ابراز می داشتند، پایان مراسم به معنای پایان یاد او نبود زیرا بخشی از زندگی حرفه‌ای او در پروژه‌ها، تجربه‌ها، آموزش‌ها و خاطرات کسانی ادامه دارد که سال‌ها در کنار او کار کرده‌اند. در پایان این مراسم فهرستی از مجموعه های مختلف قرائت شد که در کنار تصاویر و خاطرات آن شب، شاید ساده‌ترین نشانه از گستره جامعه‌ای باشد که برای یادکردن از یک مهندس کنار هم ایستاد؛ مهندسی که به تعبیر یکی از استادان و همکارانش، تمام زندگی‌اش ساختن، آفریدن، فناوری، مدیریت و گره‌گشایی بود.